ارتباط سنجی سطح معنویت محیط کار با فرسودگی شغلی و رضایت شغلی در …

از بین مولفه های فرهنگ سازمانی مولفه های کنترل سیستم پاداش و کارگروهی همبستگی مثبت معنی دار و بین مولفه تعارض با رضایت شغلی همبستگی منفی و معنی دار وجود دارد

۲۴

کاهه و هیودی

۱۳۹۱

رضایت شغلی و سلامت روان، فصلنامه پایش

سلامت روان با مؤلفه های «رضایت کلی از شغل، رضایت از محیط فرهنگی و رضایت از رفتار فرهنگی» دارای ارتباط معنادار است، و افرادی که رضایت بیشتری را ابراز داشتند از سلامت روان بهتری نیز برخوردار بودند.

۲-۵- چارچوب نظری تحقیق
۲-۵-۱- چارچوب نظری
در این تحقیق معنویت محیط کار به عنوان متغیر پیش بین یا مستقل، فرسودگی شغلی به عنوان متغیر ملاک یا وابسته، و رضایت شغلی در دو نقش متغیر مستقل و متغیر ملاک مورد بررسی قرار گرفتند.
بخش عمده مردمان هر جامعه را جمعیت شاغل تشکیل می دهند. این افراد که در سازمان های مختلف اشتغال دارند، با توجه به جو سازمان، نوع شغل و وظایفشان با مسایلی روبرو هستند. یکی از مسایلی که منابع انسانی را امروزه تهدید می کند، فرسودگی شغلی می باشد. فرسودگی شغلی یعنی ازپا افتادگی و رخوت متصدی شغل. در صورتی که فرد دچار این حالت شود، تغییرات منفی در نگرش ها، روحیه و رفتار او ایجاد می شود، از لحاظ هیجانی دچار خستگی شده و به تدریج در ایفای وظایفش احساس کاهش شایستگی می کند. فرسودگی شغلی نوعاً یک اختلال روانی نیست ولی به آهستگی در طول زمان توسعه یافته و ممکن است واقعاً به یک ناتوانی روانی تبدیل شود. به طوری که برخی از صاحب نظران فرسودگی شغلی را در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی در رده اختلالات انطباقی[۱۴۵] طبقه بندی می کنند. در این حالت کار اهمیت و معنای خود را از دست می دهد و فردی که دچار فرسودگی شغلی شده، احساس تحلیل رفتگی و خستگی مزمن می کند، خلق و خوی پرخاشگرانه پیدا کرده و در روابط بین فردی تا اندازه ای بدگمان و بدبین می شود (اسچافلی و بونک[۱۴۶]، ۲۰۰۳).
مسلچ و همکارانش(۱۹۸۲) رویکردی مبتنی بر تحقیق برای فرسودگی شغلی اتخاذ می کنند و تلاش کرده اند که شرایطی را که منجر به فرسودگی شغلی می شود، مشخص کنند. تحقیقات آنان (۱۹۸۱) به این نتیجه رسیده که فرسودگی شغلی ساختاری چند بعدی دارد و از سه مؤلفه مربوط به هم تشکیل یافته است که عبارتند از مؤلفه اول، کاهش تحلیل یا خستگی عاطفی که به از دست رفتن انرژی های عاطفی شخص مربوط است. حالت های پیشین فرد که از سطح بالای انگیزشی برخوردار بوده است، به تدریج بر اثر فرسودگی از بین می رود و انجام دادن کار برای او خسته کننده می شود. اگر معلمان در آغاز حرفه معلمی در ارائه خود به دانش آموزان ناتوان باشند، خستگی عاطفی در آنان بیشتر بروز می کند. مؤلفه دوم مسخ شخصیت است که از عناصر تشکیل دهنده فرسودگی شغلی است. مسخ شخصیت در معلمان سبب نگرش های منفی و بدبینانه و خصومت آمیز نسبت به دانش آموزان می شود. سومین مؤلفه از فرسودگی شغلی کاهش احساس موفقیت فردی است. یعنی فرد احساس می کند که عملکرد وی همراه با موفقیت نیست، به عبارت دقیق تر عملکرد یا موفقیت ادراکی مطرح است نه عملکرد و موفقیت واقعی. این مؤلفه توجه کمتری را به خود جلب کرده است (محمدی، ۱۳۸۵).
در این قسمت به منظور چگونگی ارتباط متغیر رضایت شغلی با متغیر فرسودگی شغلی از تئوری بهداشت-انگیزش فردریک هرزبرگ استفاده می شود. هرزبرگ اولین طبقه نیازها را عوامل بهداشتی[۱۴۷] نامید؛ زیرا این نیازها محیط انسان را توصیف می کنند و کار اصلی آن ها ممانعت از نارضایتی شغلی است. وی دومین طبقه نیازها را انگیزنده ها[۱۴۸] نامید. زیرا این نیازها موجبات انگیزش افراد را برای عملکرد بهتر فراهم می سازند. از تئوری هرزبرگ در رابطه با ارتباط رضایت شغلی و فرسودگی شغلی معلمان چنین استفاده می شود که معلمان دو دسته نیاز دارند که یکی نیازهای بهداشتی و دیگری نیازهای انگیزشی است؛ ارضای نیازهای بهداشتی سبب انگیزش و رضایت زیاد در معلمان نمی شود؛ چرا که معلمان و یا به طور کلی کارکنان سازمان ها، ارضای این نیازها (نیازهای بهداشتی) را از جمله وظایف سازمانی قلمداد می کنند، اگر چه باید تأکید کرد که فراهم نشدن نیازهای بهداشتی نارضایتی به دنبال دارد. آنچه که به عقیده هرزبرگ سبب انگیزش و رضایت شغلی در کارکنان (در اینجا معلمان) می شود، ارضای نیازهای انگیزشی مانند کار تلاش برانگیز، مسئولیت فزاینده، امکان کسب موفقیت، قدردانی از کار، رشد و توسعه در کار می باشد که باعث رشد و کمال فردی شده و توانایی فرد را در کار افزایش می دهند تا به نحوی خلاق و متعهد پاسخگوی محیط کار خود باشند. پیداست محیط سازمانی که نیازهای فوق الذکر را برآورده کند، کارکنانی متعهدتر و بانشاط تر خواهد داشت، زیرا که از این طریق موجبات رشد و کمال فردی آن ها را فراهم آورده است. بالعکس در صورت عدم ارضای نیازهای انگیزشی در معلمان به مرور زمان باعث نارضایتی آن ها نسبت به فرایند کار و محیط سازمانی می شود. این امر به نوبه خود مسخ شخصیت (احساس سوء ظن، بدبینی و دل زدگی نسبت به کار و مدیران سازمان)، کاهش موفقیت فردی (احساس ناکارآمدی و فقدان پیشرفت) و خستگی عاطفی را در آن ها ایجاد خواهد کرد که این موارد خود از علایم و نشانگان فرسودگی شغلی قلمداد می شوند (سپاه منصور، ۱۳۹۱). از سوی دیگر شخصی که از شغل خود نارضایتی دارد، معمولاً با بی میلی وتاخیر برسرکارخود حاضر می شود وتمایلی برای آنکه کارش را به خوبی انجام دهد، درخود نمی بیند(جنیفر[۱۴۹]، ،۲۰۰۸)
معنویت در محیط کار دربرگیرنده تلاش برای جستجو و یافتن هدف غایی در یک فرد برای زندگی کاری، به منظور برقراری ارتباط قوی بین فرد و همکاران و دیگر افرادی که به گونهای در کارش مشارکت دارند و همچنین سازگاری یا یگانگی بین باورهای اساسی یک فرد با ارزشهای سازمانش میباشد (میتروف و دنتون، ۱۹۹۹).
ابعاد معنویت محیط کار در پژوهش حاضر بر اساس مدل میلیمن و همکاران (۲۰۰۳) و با استناد به میلر (۲۰۰۰) به شرح ذیل مشخص گردید:
بعد فردی-روان شناختی معنویت: این بعد از معنویت در محیط کار، مشخص می کند که چگونه کارکنان در کار روزمره شان در سطح فردی تعامل دارند (میلیمن، ۲۰۰۳).
بعد فردی-پرورش روح معنویت: این بعد از معنویت باعث می شود محیط کار جایگاهی قابل احترام، مراقبت پذیر و قابل تکریم باشد (میلر، ترجمه قورچیان، ۱۳۸۰).
بعد گروهی معنویت: سطح گروهی، احساس یکپارچگی و همبستگی با دیگران: این بعد از معنویت در محیط کار شامل احساس نوعی پیوند و احساس همبستگی عمیق با دیگران است (میلیمن، ۲۰۰۳).
بعد سازمانی معنویت: سطح سازمانی، این بعد معنویت محیط کاری، تجربه یک حس قوی از هم سویی بین ارزش های فردی کارکنان با رسالت، مأموریت و ارزش های سازمان است (میلیمن، ۲۰۰۳).
برندا و سومرال[۱۵۰] (۲۰۰۸) و کپتری[۱۵۱] (۲۰۱۰) در تحقیقاتشان رابطه بین فرسودگی شغلی و معنویت را نشان دادند.
گاپتا و کومار[۱۵۲] (۲۰۱۲) در پژوهش خود نشان دادند بین معنویت محیط کار و رضایت شغلی رابطه مثبت معناداری وجود دارد.
در تحقیق لواسانی و همکاران (۱۳۸۷) معنویت، تعهد سازمانی و استرس شغلی پیشبینهای معنیداری برای رضایت شغلی بود. شجاعی و همکاران (۱۳۹۱) نیز در تحقیق خود رابطه میان رضایت شغلی و معنویت محیط کار را نشان دادند.
اولکی[۱۵۳] (۲۰۰۱) در تحقیق خود رابطه بین فرسودگی شغلی و رضایت شغلی را نشان داد. گرینبرگ (۲۰۰۴) نیز با بررسی تحلیلرفتگی و رابطه آن با رضایت شغلی ۸۰۰ دانشجوی کارشناسی ارشد شاغل در سازمانها به این نتیجه رسیدند که بین رضایت شغلی و تحلیلرفتگی همبستگی وجود دارد، اما در تحقیق سری (۲۰۰۴) ارتباط معنیداری بین رضایت شغلی و دو بعد فرسودگی شغلی (خستگی عاطفی و مسخ شخصیت) معلمان مدارس مشاهده نشد. در این پژوهش خستگی عاطفی فقدان موفقیت شخصی در مردان کمتر از زنان بود اما مسخ شخصیت در مردان بیشتر از زنان مشاهده شد. طی پژوهش کوستلیوس[۱۵۴] (۲۰۰۵) در یونان روی ۱۷۵ معلم تربیتبدنی در مقاطع ابتدایی و راهنمایی، رابطه بین رضایت شغلی و فرسودگی شغلی بررسی شد. تحلیل نتایج رابطهای منفی بین این دو ساختار را آشکار کرد. رضایت شغلی تحت تأثیر خود شغل، نظارت و شرایط کار قرار دارد درحالیکه فرسودگی شغلی تحت تأثیر خستگی عاطفی و فقدان موفقیت شخصی است. به نظر میرسد که جنبههای درونی رضایت شغلی نسبت به جنبههای بیرونی آن رابطه قویتری با تحلیلرفتگی دارد. ابری (۲۰۰۶) در بررسی ارتباط فرسودگی شغلی بر روی ۳۵۴ نفر از متخصصان خدمات انسانی، ارتباط مستقیم و معکوسی بین رضایت شغلی با خستگی عاطفی، فقدان موفقیت شخصی و مسخ شخصیت به دست آورد. این وضعیت در رضایت فردی و رضایت گروهی مورد تأیید است.
کشانی (۱۳۷۷) رضایت شغلی و تحلیلرفتگی شغلی در معلمان کودکان عقبمانده ذهنی آموزشپذیر را در شهر تهران بررسی کرد. یافتههای این پژوهش نشان داد میان رضایت شغلی و تحلیلرفتگی رابطه منفی و معنیداری وجود دارد. مهینی (۱۳۸۶) در پژوهش خود نشان داد که بین تحلیل رفتگی و رضایت شغلی مدیران رابطه منفی وجود دارد. همچنین وی نشان داد که بین خرده مقیاس های تحلیل رفتگی (خستگی عاطفی، مسخ شخصیت، فقدان موفقیت شخصی) با رضایت شغلی نیز رابطه منفی وجود دارد. نتایج تحقیق سپاه منصور و همکاران (۱۳۹۱) نشان داد که بین متغیر رضایت شغلی با متغیر فرسودگی شغلی معلمان رابطه منفی معناداری وجود دارد، بدین معنی که با کاهش رضایت شغلی، فرسودگی شغلی معلمان افزایش می یابد. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که متغیر کیفیت زندگی و رضایت شغلی در تحلیل رگرسیونی و در تحلیل مسیر بر متغیر فرسودگی شغلی معلمان تأثیرگذار بوده است.
۲-۵-۲- مدل اولیه تحقیق
بر اساس آنچه بیان شد می توان مدل اولیه تحقیق را به شکل زیر نمایش داد:
شکل ۲-۵- ۱- مدل اولیه تحقیق
جنسیت
سطح تحصیلات
سابقه کار
وضعیت تأهل
متغیرهای میانجی
۲-۵-۳- مدل تحلیلی تحقیق
مدل تحلیلی پژوهش بدین صورت طراحی می شود:
شکل ۲-۵- ۲- مدل تحلیلی تحقیق

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.