بررسی ضرورت‌ها و ابعاد آینده‌پژوهی در سازمان حج وزیارت93- قسمت 23

دنياي دردسرهاي گاليور
اين نقطه بافرض رشد متوسط تكنولوژي و توزيع نامتمركز قدرت در جهان به دست مي آيد. در اين آينده باورکردنی، آمريكا با مسايل و مشكل‌های عديده اي در گوشه و كنار جهان روبروست كه شباهت زيادي به ماجراهاي گاليور در شهر ليليپوت دارد. آمريكا درگير ماجراجويي‌هاي ناخواسته مانند سركوب تروريسم؛ رويارويي با كشورهايي كه كنوانسيون‌هاي بين المللي خلع سلاح‌هاي كشتارجمعي و هسته اي را زير پا مي گذارند؛ كمك‌هاي بشردوستانه و عمليات پاسداري از صلح خواهد شد. در چنين جهاني ايالات متحده نقش پليس بين المللي، آتش نشان، مددكار اجتماعي و اعطاكننده كمك‌هاي مالي را بازي خواهد كرد.
دنياي زايباتسو
با تغيير هنجارها در فضاي سه بُعدي، نقطه ديگري در فضا پيدا مي شود كه در آن آمريكا منزوي و در لاك خود فرو رفته است. عنوان انتخابي براي اين نقطه “زايباتسو” از زبان ژاپني وام گرفته شده و معناي “همكاري” مي دهد. حالت “زايباتسو” با اين پیش فرض‌ها پديد مي آيد كه فرهنگ آمريكائی از حيث جهاني منزوي بوده، نرخ رشد تكنولوژي به صورت “تصاعدی” افزايش يافته و قدرت در انحصار شركت‌هاي فرامليتي باشد. تصور چنين آينده‌اي، نظاميان آمريكا را با اين سؤال روبرو مي كند كه چه نقشي در آن خواهند داشت؟ پژوهش‌گران پروژه 2025 مي گويند كه درگيري‌هاي نظامي در اين دنيا، كوتاه مدت و معدود خواهد بود و نقش نظاميان آمريكا اين خواهد بود كه حافظ منابع، سرمايه‌ها و دارائي‌هاي تجاري شركت‌هاي فرامليتي باشند و دسترسي اين شركت‌ها به موارد ياد شده را تسهيل نمايند.
 دنياي هرج و مرج كامپيوتري
 اين نقطه نمايان‌گر دنيايي است كه قدرت واقعي و تكنولوژي در آن به گستردگي توزيع شده، اما آمريكا نيز همچنان در صحنه جهاني فعال است. در اين حالت، بيشتر كشورها به تكنولوژي برتر (كه شامل سلاح‌هاي كشتار جمعي نيز مي شود) دسترسي دارند. مهمترين خطري كه ملت‌ها را در اين دنيا تهديد مي كند، جنگ سایبری و حمله به “سيستم‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي” خواهد بود. به عنوان مثال، تروريست‌ها و كشورهاي متخاصم آمريكا مي توانند در جهت مختل سازي سيستم كامپيوتري بانك‌هاي آمريكا و يا ترافيك هوايي آن اقدام نمايند. ادامه اين شرايط به هرج و مرج و نابودي جامعه بشري منتهي خواهد شد.
دنياي كينگخان
پروژه نيروي هوايي 2025 نقطه‌اي را در فضاي سه بُعدي تصور كرده كه ناشي از ايجاد قدرت عظيم اقتصادي/سياسي در كشورهاي آسيايي از جمله چين، هنگ كنگ، سنگاپور، تايوان و مالزي در قالب يك “اَبَرملت آسيايي” خواهد بود. در اين دنيا آمريكا به دليل گرفتاري‌هاي اقتصادي داخلي خود در جهان منزوي خواهد بود و به قولي ” سده آمريكا جاي خود را به هزاره آسيا خواهد داد” حال و هواي آمريكا در دنياي كينگخان مانند حال و روز انگلستان در دهه 1950 خواهد بود كه قدرت سياسي و مستعمره‌های خود را كم كم از دست داد. اين دنيا با سه فرض زير پديد خواهد آمد:
1-انزواي جهاني آمريكا
2-نرخ متوسط رشد تكنولوژي در جهان
3-تمركز قدرت سياسي ـ اقتصادي جهان در دست يك ابرملت غيرآمريكايي
بنا به تقاضاي خصوصي تني چند از فرماندهان آمريكا، تيم پروژه 2025، دو سنـاريـوي ديـگـر نيـز بـراي آينـده در نظـر گـرفـت:
1-حالتي كه 15 % مردم جهان (شامل اهالي آمريكا) بيشترين ثروت جهان را در اختيار دارند و بقيه ساكنان زمين در ويرانه‌ها زندگي مي كنند و عملا” هيچ ثروتي ندارند. در اين حالت، آمريكا در معرض انواع تهديدها خواهد بود. اين سناريو از جانب فرماندهان ستاد مشترك به عنوان “نقطه مياني” چهار سناريوي بالا انتخاب شد.
2-در مـورد آينده مشخصي كه تا 25 سال ديگر و پيش از فرارسيدن يكي از چهار سناريوي اصلي اتفاق خواهد افتاد، پژوهشگران پيش بيني كردنـد كه ايـالات متحده با مشکل‌های اقتـصادي دست به گريبان است، نرخ رشد تكنـولوژي كاهش مي يـابد و روسيـه كه درحال قدرت گيـري است، سعي در اشغـال اوكراين خواهد داشت. در اين دنيـاي مفـروض، آمـريكا با خـطر يك جنـگ تمام عيـار و سلاح‌هايي روبروست كه داراي تكنـولوژي‌هاي پيشرفته امروز مي باشند.
چند پيش بيني مهم در پروژه نيروي هوايي 2025
آينده شناساني كه در پروژه نيروي هوايي 2025 كار مي كردند، پيش بيني‌هاي مختلفي (علاوه بر سناريوها) ارائه دادند:
در آينده، اطلاعات از بمب موثرتر خواهد بود
در 30 سال آينده، اطلاعات چه به عنوان يك كالا و چه به عنوان يك حوزه جنگي جديد، بيشتر از بمب موثر خواهد بود و چيره دستي در بهره برداري انحصاري از آن، مهم‌ترين عامل برتري آمريكا نسبت به دشمنان خود خواهد بود.
دولت درآينده توليدكننده تكنولوژي نخواهد بود
در 30 سال آينده، مسئوليت ايجاد و توسعه تكنولوژي‌هاي حياتي و مهم بر عهده شركت‌هاي خصوصي خواهد بود و دولت تنها به “اجاره” و تهيه غيرمستقيم اين تكنولوژي‌ها اقدام خواهد كرد (برخلاف امروز كه دولت رأساً در توسعه و خريد مستقيم تكنولوژي نقش دارد).
كاركنان نظامي در “حاشيه امن” قرار خواهند گرفت
پرسنل درگير در عمليات، روزبه روز از خط مقدم نبرد فاصله بيشتري پيدا خواهد كرد. آن‌ها به جاي اينكه در كابين هواپيما، تانكها، و هر وسيله جنگي ديگري باشند به “حاشيه امن” ميدان نبرد منتقل خواهند شد. اين امكان از طريق سلاح‌ها و تجهيزات بدون خلبان و كنترل شونده از راه دور ايجاد خ
واهد شد.
آموزش نظامي از راه دور، توسعه خواهد يافت
آموزش‌هاي نظامي با استفاده از بازي‌ها و شبيه‌سازي‌هاي كامپيوتري، به يك جريان مستمر تبديل خواهد شد. همانطور كه دانشگاه‌هاي مجازي و آموزش از طريق اينترنت در زندگي مردم وارد مي‌شود، دانشگاه‌هاي نظامي نيز مجازي خواهند شد.
همانطور كه رئيس وقت دانشگاه هوايي آمريكا در خلاصه گزارش نيروي هوايي 2025 نوشت، اين پيش بيني‌ها در صورتي كه تحقق پيدا كنند، پيامدهايي شگرف، غيرمنتظره و انقلابي خواهند داشت و اضافه كرد كه:
“وقوع اين پيامدها اجتناب ناپذير خواهد بود”.
عوامل مشترك در سناريوهاي چهارگانه
آيا سناريوهاي چهارگانه اي كه اشاره شد، هيچ مخرج مشتركي دارند؟ طبق معمول، پس از آن كه آينده پژوهان سناريوهاي خود را ابداع كردند، طراحان استراتژي مي كوشند تا مخرج مشترك اين سناريوها را بيابند و آن‌ها را مبناي تدوين استراتژي خود قراردهند.
در بين همه اين سناريوها، چندين عامل مشترك وجود دارد.
اول اينكه در 30 سال آينده، دنيا بهتر از امروز نخواهدبود. تيم مطالعه کننده 2025 پيش بيني كرده كه بر تعداد كشورها افزوده خواهد شد (همانگونه كه دردهه 1990 در مورد شوروي و يوگسلاوي اتفاق افتاد)، ولي از نفوذ آن‌ها كاسته خواهد شد. ممكن است ائتلاف‌ها و امپراتوري‌هاي جديدي پديدار شود، ولي به هرحال آمريكا بخش اعظمي از اقتدار قرن بيستم خود را به ديگران واگذار خواهد كرد؛ ديگراني كه ممكن است كوچك تر يا بزرگ تر از او باشند.
عامل مشترك ديگر اين است كه آمريكا با تهديد سلاح‌هاي كشتارجمعي روبرو خواهد بود، ولي خطر جديد تر “جنگ سایبر” و “حملات اطلاعاتي” است كه به مراتب مخرب تر است. ارزش اطلاعات تحت الشعاع ساختار و زيربناي جمع آوري، پردازش و توزيع آن قرار خواهد داشت. به علاوه سيستم‌هاي فضايي و اطلاعاتي روزبه روز نقش مهم‌تري در عمليات زميني و هوايي ايفا خواهند كرد. آمريكا در زمينه‌هايي مثل تكنولوژي هواپيما، جنگ‌هاي اطلاعاتي و سيستم‌هاي فضايي رقبايي خواهد داشت.
در آينده كشورها يا پيمان‌هايي وجود خواهند داشت كه داراي قدرت نظامي در زمين و هوا باشند، ولي هيچ يك قادر نخواهند بود كه مدت زيادي در جنگ مبتني بر تكنولوژي‌هاي پيشرفته دوام آورند. به همين دليل تيم پرژوه 2025 بر لزوم پشتيباني تكنولوژيك از نيروي هوايي تأكيد كرد.(ملکی فر و همکاران، 1386، 100-93)
2-2-3) ضرورت‌های آینده‌پژوهی
نگريستن به آينده، هر اندازه كه دشوار باشد، هم ضروري است و هم وسوسه انگيز و جذاب. ضروري است؛ چرا كه خطر‌ها، چنان زيادند كه حتي تلاش و كوشش اندك (براي آينده نگري) بهتر از عدم تلاش و تكاپو است؛ وسوسه انگيز و جذاب است، زيرا موجودات بشري، كنجكاو و درگير احساس و مجذوب چالش‌ها هستند. (ناصر آبادی، 1379، 9)
خوشبختانه نسل امروز نخستین کسانی نیستند که این نیاز را احساس کرده‌اند‌. (کورنیش، 1388، 17) در پایان دهه 1960 دو تغییر مهم در دیدگاه مردم نسبت به آینده در حال شکل‌گیری بود؛ تغییر اول آن که مردم کم کم متقاعد می‌شدند که “مطالعه و بررسی آینده امکان پذیر است”. تغییر دوم نیز شناخت و تشخیص این نکته بود که “جهان آینده انعطاف‌پذیر است”. بنابراین دیگر مطالعه آینده صرفاً یک سرگرمی بیهوده برای افرادی نبود که می‌خواهند طالع خود را بدانند، بلکه وظیفه اساسی هر انسانی شده بود که می‌خواست آگاهانه انتخاب و هوشمندانه عمل کند.
این دو تغییر در طرز تفکر مردم نسبت به آینده، نه تنها مطالعات آینده را موجه و عقلانی جلوه داد، بلکه آن را به یک ضرورت تبدیل کرد. این ضرورت تنها از سوی دانشمندان و پژوهشگران احساس نمی‌شد؛ مقامات دولتی، بازرگانان، استادان دانش گاه‌ها، آموزگاران و دیگران نیز آن را احساس می‌کردند. به موازات این که مردم پذیرفتند مطالعه آینده برای خلق یک جهان بهتر ضرورت دارد، اندیشکده‌های گوناگونی با تمرکز بر مطالعات آینده پدید آمدند تا این مهم را جامه عمل بپوشانند. (ملکی فر و همکاران، 1386،50)
دنیای امروز، شامل ویژگیهای بارزی همچون شتاب گرفتن تاریخ، افزایش پیچیدگی، انقباض زمان و فضا، حرکت از جامعه تولید بنیان به سوی جامعه دانش بنیان، گسترده شدن نقش فرهنگ، توسعه شتابان فن‌آوری‌های پیشرفته، شکاف دیجیتالی و … شده است. (ملکی فر و همکاران، 1386، 5-4)
تنها پاسخي كه نسبت به اين حوادث وجود دارد همان تفكر رو به جلو و آماده بودن در بهترين حالت ممكن براي مواجهه با آن‌هاست. بنابراين بايد خطاب به تمامي افراد، سازمان‌ها و دولت‌ها گفت : آينده جائي است كه بقية زندگي خود را در آن خواهند گذراند؛ از آن‌جا كه اين يك حقيقت مي باشد، آيا بهتر نيست قبل از پا گذاشتن به اين وادي جديد، آن را شناخت؟ (پیتر دراکر، 19) بنابراین اگر به آینده‌پژوهی روی آورده نشود، دیگران آینده را رقم خواهند زد و در این صورت در مواجهه با بحران، هزینه‌های زیادی را باید متحمل شد. (ملکی فر و همکاران، 1386، 9)
پس نباید از آینده اندیشی به این خاطر که “بسیار گرفتاریم” غفلت شود.

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است